هدفهای مصاحبه
بطور کلی هدف هر مصاحبه شامل درک مشکل، و موقعیت مددجو، تشویق غیر مستقیم مددجو به صحبت آزاد در مورد مشکل خود به منظور عدم افشاء مصاحبه گر از قصه و انگیزه ایجاد مصاحبه، ایجاد اطمینان از قصد و تمایل درونی مددکار جهت کمک به وی و نیز گاهی از اصل رازداری حرفه ای می باشد. همچنین مصاحبه گر به منظور ارائه صحیح واصولی خدمت بایستی خود محصولی از جمع آوری اطلاعات لازم و یا اجرای طرحهای معین را فرا گرفته و حتی مقررات و قواعدی را که شخصاً باآنهاکاملاً موافق نیست را اجرا نماید.
در صورت دعوت یک موسسه از فرد به منظور مصاحبه بایستی علت دعوت مشخص و سوالات بصورتی روش و قابل درک آغاز گردد.
در مصاحبه هایی که مصاحبه شوند. تقاضای وقت بیشتر نمود و با پریشان و مضطرب است، زادگذاردن وی جهت بیان مشکل از شیوه های مناسب و مثمر ثمر در مصاحبه می باشد. همچنین مطالعه درباره اساس و ریشه یابی مشکل مددجویان از اهمیت به سزایی برخوردار است. چرا که بعضی از اوقات مسئله و ناراحتی های اشخاص به حدی می رسد که آنان نمی توانند نگرانی های خود را بطور واضح بیان نمایند از این رو مصاحبه گر باید بکوشد تا مددجو درباره مسئله خود، ازادانه وبراحتی صحبت کند(پی بردن به مسایل نهفته مددجو)بعلاوه لازماست که یک مصاحبه گر برای شکافتن بعضی از مشکلات و ریشه یابی آن مشکلات جانب احتیاط و عقل را از دست ندهد به عبارت دیگر مصاحبه گران نباید
نقشه های کمک را پیشاپیش طرح و یا آنها را قطعی و غیر قابل انعطاف تصور کنند.
چگونه مصاحبه کنیم؟
بطور کمی بهترین نوع مصاحبه عبارت است از آرامش ظاهری، و پرسش و پاسخ طبیعی و عادی بین مصاحبه گر و مصاحبه شوند، برای مطالعه دقیق یک مصاحبه می توان آن را به اجزاء و دسته های گوناگون بخش نمود و هر یک را جداگانه به مورد بررسی قرار داد.
تکنیکهای پیشنهاد شده در مصاحبه فقط در یک موقعیت خاص و لازم بکار می رود.
مشاهده :
اصولاً آنچه را که مصاحبه شوند. باید داشته باشد و انجام می دهد اعم از تغییرات فیزیکی تغییر پذیری دلخستگی، تندخویی و ..... باید دقیقاً مورد توجه مددکار قرار گیرند و از تعبیر و تفسیر ها، پیش داوریها، و احساسات خود در گزارش مصاحبه پرهیز نماید.
مشاهده وضع ظاهری:
مشخصات جسمانی(وزن، قد ، ساختمان فیزیکی هر فرد) مثلاً مردی که از لحاظ جسمی ضعیف است ممکن است احساس ناتوانی و کم ارزشی نماید و یا برعکس کسی که شانه هایی پهن یا بدی عضلانی دارد احساس مثبتی نسبت به خود داشته باشد.
دختر که زیاد چاق است یا بلوغ جنسی زودرس دارد.
طرز پوشیدن لباس: نوع لباس مشخص تا اندازه ای نشانگر طرز رابطه او با محیط و تصوری که ازخود دارد است ما از طریق لباس و زبان خود با دیگران ارتباط فکری برقرار می کنیم و به وسیله هر دوی این وسائل نظر دیگران را جلب می کنیم.
بسیاری از مردم با پوشیدن لباس، خود را به طبقه ای از اجتماع که مورد پسند آنهاست، نسبت می دهند. گروهی، لباس را به منظور جبران کمبودهای جسمی و روانی خود می پوشند، مثلاً کوتاه قد لباسهای بسیار شیک و زمانی که صورت زیبایی ندارند لباسهای بسیار تنگ و بدن نما می پوشند.
به طرز آرایش موی سر، بی اعتنایی شدید به آرایش موی سر ممکن است عدم تماس کافی بار سوم اجتماعی را نشان دهد. (مخصوص در مورد زنان)
بس قامت خوش که زیر چادر باشد چون باز کنی مادر مادر باشد (سعدی)
رنگ کردن مو اغلب با میل به توجه و تحسین توأم است این میل موقعی شدیدی می شود که شخص از خصوصیات جسمی خود ناراضی است.
گوش دادن
از اساسی ترین کارهای مصاحبه مشاهده ای است که ضمن گوش دادن به مطالب مددجو حاصل یابد. یک مصاحبه گر خوب کسی است که گوش دهنده خوبی باشد، اما یک گوش دهنده واقعی شخصی است که در مواقع مختلف با پاسخهای مناسب و بروز عکس العملهای به موقع علاقه خود را نسبت به سخنان مددجو ثابت نماید. (تکان دادن سر، هوم ، ها ، بله ، درست و صحیح که این طور عجب، خدا رحمتش کند)
مصاحبه گر نباید سکوت های ایجاد شده در مصاحبه را برهم زند. چه بسا که این شرایط مفید و کمک کننده باشد.
بطور کمی باید گفت که پالایش روان، خود بالایی یا خالی کردن خود از طریق صحبت کردن هنگامی بیشتر موثر است که مربوط به تجربه های دوران اخیر مشخص باشد.
گوش دادن قبل از صحبت کردن
اولین قدم هر مصاحبه کمک به مصاحبه شونده به منظور ایجاد احساس آرامش درونی است نیل به هدف فوق از طریق آزاد گذاشتن مددجو، دادن فرصت کافی به وی و یا جویا شدن علت مراجعه حاصل می آید.
سوال کردن هنر اصلی مصاحبه، ظریف سوال کردن است. روش مصاحبه در خدمات اجتماعی دوستانه و جهت شناسایی ودرک مددجو ارائه خدمت به اوست چرا که در غیر این صورت موجبات ترس و تردید مددجو فراهم شد. و از ادامه همکاری سرباز می زند. لحن بیان وکلمات آن نشانگر احساسات مصاحبه گر است بطور کلی «تفاهم واقع بینانه بیشتر موجب کمک می شود تا همدردی با شخص رنجور و نگران که مجبور شده است حقایق مهمی راحتی از خویشتن پنهان دارد. گاهی نیز مصاحبه گر بی تجربه برای ارضای تمایلات درونی خود با طرح سئوالات غیر لازم به دنیای پنهانی باخود آگاه مددجو نزدیک شد. و موجبات بیزاری وی را فراهم می سازند.« یک قانون کلی این است که فقط برای یکی از دو منظور زیر راجع به (مددجو) سئوال گردد . 1- برای کسب اطلاعات مورد لزوم
2- برای هدایت کردن مکالمه بی هدف مددجو به راه مفید و ثمر بخش.
روشهای سئوال کردن ( با توجه به نوع سئوال وموضوع مصاحبه که بایستی با هم ارتباط داشته باشند.)
1- روش محدود کردن : روانشناسی یک سئوال کمی می کند و سپس به تدریج به جزئیات می پردازد مثال ممکن است کمی راجع به خانواده خود و رابطه ای که با شما دارند صحبت کنید؟ ممکن است بیشتر در مورد مادر حرف بزنید ما می پرسیم ممکن است کمی هم راجع به پدر تان صحبت کنید؟ ....... چه عاملی باعث اختلاف شما و پدرتان می شود؟
2- روش پیشروی: روانشناسی سئوالی را نزدیک به آنچه که قصد پرسش آن را داشته مطرح می کند و سپس به تدریج به سوال مورد نظر می رسد، در این روش هدف این است که از یک موضوع معمولی به علت خصوصی و محرمانه ای دست یافت. به فرض می خواهید بدانید فرد با جنس مخالف رابطه دارد یا نه؟
روابط اجتماعی ات چطور است؟
تقریباً چند تا دوست دارید؟ شما دوست دختر دارید؟ با چند دختر دوست هستید؟
هر چند وقت یک بار آنان را ملاقات می کنید؟ در این ملاقاتها به کجا می روید؟
از چه نوع دخترهایی خوشتان می آید؟ تماس بدی با آنها دارید؟
با هیچ کدام از آنها رابطه جنسی داشته اید؟
3- روش لفافه: در این روش هدف این است که مقصود روانشناسی از نظر بسیار پنهان بماند لذا چند سوال از او پرسیده می شود ولی هدف یکی از آنهاست.
1- از غذا خوردن چطور است؟
2- خواب شما چطور است؟
3- تا به حال امراض پوستی داشته اید؟
4- دستگاه جنسی شما سالم است؟ رابطه جنسی دارید؟
5- دست درد، کمر درد، و پا درد دارید؟
6- سئوالات هدایت کننده: گاهی روانشناسی به عوض پرسیدن سوال به طور مستقیم، سعی می کند از مصاحب شوند. سوالی بپرسد که او را در جواب دادن به آن راهنمایی کند مثال از فرد الکسی اگر محققاً بپرسیم که شما چقدر مشروب می نوشید ممکن است جواب درست ندهد، ولی آلر بپرسیم، در میهمانی چه مشروبی دوست دارید بنوشید یا گنجانش شما برای نوشیدن مشروب چقدر است؟ مصاحبه شونده تصور می کند که روانشناسی نوشیدن مقداری مشروب را مجاز می داند
7- سوالات برون فکنی را توصیف افراد دیگر مثال: به من بگویید که بهترین رئیس و بدترین رئیسی که داشته اید چه نوع آدمهایی بوده اند؟ یا چه خصوصیاتی در همسرتان به نظرتان پسندیده است؟
باید دانست که « سئوالهای زیادی خارج از اندازه مددجو را گیج و را ه برقرار ارتباط صحیح و حسنه را مسدود می کند. همچنین سئوالات کم و سکوت بسیار باز سنگینی را بر دوش مددجو می گذارد،و چه بسا جنبه های مهمی که دست نخورده می گذارد.
در این خصوص سئوالهای هدایت کننده که به جواب بلی و نه ختم نشود، همگامی وهمراهی با مددجو جهت نشان دادن علاقه و درک صحیح از موفقیت وی و یافتن کلیدها و رمزها و انتشارات از اصول مهم و اساسی است.
« بطور کلی باید گفت که با تشویق از راه همدردی و همدلی با مددجویان و باآزاد گذاردن وی در صحبت کردن ها نسبی بهتر به نتیجه می رسیم تا از راه سئوال پیچ کردن وی».
پاسخ دادن به سئوالهای خصوصی:
اغلب اوقات مددجویان جهت شناخت شخصیت مصاحبه گر خود یا از روی کنجکاوی اقدام به پرسیدن سئوالهای خصوصی از مصاحبه گران می نماید. در این مورد مصاحبه گر باید با ارائه پاسخ های کوتاه و ساده توجه مددکار را به سوی خود او جلب نماید، مصاحبه گر از درگیری با مددجو بایستی خودداری نماید در ضمن مصاحبه گران باید از چاپلوسی و تملق مددجو به منظور مورد قبول واقع شدن نزد وی خودداری نمایند.
رهبری یا تعیین مسیر مصاحبه:
یک مصاحبه گر با تجربه کسی است که در سراسر مصاحبه نقش رهبری مصاحبه و تعیین جهت آن را با توجه به آزاد ی مددجو در بیان مشکل، شناخت شناخت وظایف خدمات موسسه خود، نوع کمکم به مددجو، ممانعت از پرگویی و کم گویی خود و مددجو و.... برعهده گیرد.
در اکثر موارد نصیحت و پند و اندرز مددجو کاری بیهوده می باشد در این موارد بهتر است که راههای مختلف و سازنده مراجعت حل مشکل وی پیشنهاد نمود و انتخاب و تصمیم نهایی را برعهده خود او گذاشت در ضمن مصاحب گر از داده راه حل قطعی مشکل بایستی خودداری کند و اصل خود تصمیم گیری مددجو را همیشه مد نظر داشته باشد.
زمان مصاحبه:
اصولاً زمان از عوامل مهمی در جریان مصاحبه محسوب شده و مصاحبه گر را تحت فشار قرار دهد. مصاحبه باید به گونه ای صورت پذیرد که حداکثر کارآیی و اطلاعات در حداقل زمان موجود جمع آوری گردد، همچنین سرعت داشتن در کار و مثمر ثمر بودن با یکدیگر مغایر نیست.
ارزشیابی مصاحبه:
بطور کلی پایان مصاحبه با ارزشیابی مصاحبه گر از وصول به هدف و پس آمد مصاحبه انجام
می پذیرد برای ارزشیابی، مصاحبه گر باید از قدرت تصور، روح حساس و تحلیل ویژه ای برخوردار باشد . چرا که هدف مصاحبه از دو دیدگاه مختلف مصاحبه شونده و سازمان مصاحبه کننده مورد توجه و مطالعه قرار می گیرد.
پایان به موقع :
در انتهای هر مصاحبه، مصاحبه گر باید از تمایل موجود نسبت به طرح سئوال یا مطالب دیگر مطلع گردیده و فرصت کافی را برای تجدید نظر در افکار و یا آنچه که مددجو کاملاً درک نکرده راه به وی دهد.
اصولاً تشخیص زمان پایان مصاحبه دو جانبه بوده و مسئولیت اساسی آن برای خاتمه برعهده مصاحبه گر است.
به هر حال باید دانست که برای ایجاد پایانی خوشایند در یک مصاحبه هیچ فرمول و قاعده خاصی وجود ندارد. بنابراین هدف و زمان و احترام به خود از عوامل اصلی و مفید در یک مصاحبه با ارزش به شمار می روند و در این باره یونانیان باستان می گفتند: « انسانی که کار خود را خوب به پایان برساند مانند آن است که تاجی از طلا برفراز سرخود گذارده است.»