اصلاح الگوی مصرف
مقدمه
امسال از سوي رهبر معظم انقلاب اسلامي با نام اصلاح الگوي مصرف ناميده شد و در اين ميان تجربه كشورهاي توسعه يافته نشان ميدهد كه فنآوري اطلاعات در بهينهسازي رفتار سيستمها و نهادهاي مديريتي و بنگاههاي اقتصادي خصوصي كمك شاياني ميكند و نكته مثبت استفاده از آن قابليت بهرهبرداري از فنآوري اطلاعات در هر جايي از كشور است مقام معظم رهبري به همه ما دستور دادند كه انضباط اقتصادي داشته باشيم و در مصرف اسراف نكنيم. اسراف دشمن عمر و سرمايهي ماست. انسان مسلمان هميشه در زندگي خود به اندازه مصرف ميكند و توجه دارد كه نعمتهاي خداوند امانتهايي در نزد او هستند او ميداند كه خداوند براي بدست آوردن و مصرف كردن آنها به ما دستوراتي داده است. همچنين در روز قيامت از انسان سؤال ميشود كه پول و سرمايهي خود را چگونه به دست آورده و چگونه خرج كرديد؟
سياست راهبردي اصلاح الگوي مصرف از ضرورتهاي اساسي جامعه
بر اساس رهنمودهاي مقام معظم رهبري سال 1388 به عنوان سال اصلاح الگوي مصرف ناميده شد كه اين امر منجربه ارتقاي كارايي و اثر بخشي نظام مكان مديريت و اقتصاد كشور و همچنين پايداري و استمرار رشد و توسعه جامعه در تمامي ابعاد ميشود الگوي مصرف منابع بر چگونگي درك از منابع مديريت منابع بهرهگيري از آن در سطوح ملي، بخشي، دستگاهي، بنگاهي و مزدي يك جامعه دلالت دارد.
سرمايههاي طبيعي مانند نفت، گاز و معادن بدون دخالت عامل انساني ايجاد ميشود و سرمايههاي فيزيكي به بناها، پول، تجهيزات، ماشينآلات، ابزارها و روشها اطلاق ميشود. سرمايههاي انساني، دانش، مهارت و تفكر انساني نيز خلق كننده ارزش است و سرمايههاي اجتماعي به نظام تعادلات اجتماعي، هنجارها، ارزشها و ميزان اعتماد بين افراد و نهادهاي اجتماعي اشاره دارد. با تأكيد بر لزوم مديريت منابع، برنامهريزي، سازماندهي و تخصيص مناسب منابع در مسير تحقق اهداف را ضروري دانست.
الگوي مصرف در فرهنگ ديني
جايگاه عمل نيكو در فرهنگ ديني، معرفي نعمتها و پرهيز از تضييع اسراف، غفلت و سستي در مورد نعمتها در آموزههاي ديني قابل بررسي است. شناخت درست از منابع و شناسايي وجوه كاربردي آنها به كارگيري منابع شناسايي شده در مسير درست و در جهت كار كردهاي واقعي و بهرهگيري از منابع به ميزان مورد نياز و منطقي و عقلاني اهميت دارد. تحقق رهنمود مقام معظم رهبري دربارۀ اصلاح الگوي مصرف يك اقدام راهبردي در دستيابي به اهداف متعالي جامعه است كه بايد در پرتو تلاش منسجم، هوشمندانه و جامع مسير شود.
بررسي تأثير فنآوري اطلاعات در اصلاح الگوي مصرف
تجربه كشورهاي توسعه يافته نشان ميدهد كه فنآوري اطلاعات در بهينهسازي رفتار سيستمها و نهادهاي مديريتي و بنگاههاي اقتصادي خصوصيت كمك شاياني ميكند و نكته مثبت استفاده از آن قابليت بهرهبرداري از فنآوري اطلاعات در هر جايي از كشور است.
البته نبايد نياز به زير ساختهاي مورد نياز براي بهرهمندي از اين فنآوري را فراموش كرد.
بهرهبرداري از اين فنآوري در مسائل اجتماعي، فرهنگي، آموزش و بهداشتي نيز موضوعيت دارد زيرا IT علاوه بر اين كه انجام فرآيند را بهينه ميكند در استفاده مفيد از زمان نيز به افراد ياري ميرساند افراد در جامعه امروز به دليل دوندگيهاي بسيار براي حل و فصل امور خود وقت بسياري صرف ميكنند و به اين ترتيب نميتوانند به خانواده خود برسند اين صرفهجويي در وقت ميتواند بنياد خانواده را مستحكمتر كند، مصرف منابع را كاهش دهد و مديريت بر منابع را تسهيل كند مجموعه خدمات امروزي را ميتوان با فنآوري اطلاعات به مردم ارائه كرد به طوري كه با استفاده از اينترنت براي پرهيز از نامه نگاريهاي اداري ميتوان در زمان و هزينه صرفهجويي كرد به شرط آنكه زير ساختهاي استفاده از اينترنت براي همگان و در تمام نقاط كشور فراهم شود. نقش فنآوري اطلاعات در اصطلاح الگوي مصرف بسيار مؤثر است در بررسيهايي كه در يكي از ايالتهاي هند انجام شده ديده شده است انجام سادهترين امور در اين ايالت به صورت فنآوري اطلاعات محور با هزينه كم صورت ميگيرد. به طور مثال صدور و پرداخت قبوض به صورت الكترونيكي انجام ميشود و ضمن مكانيزه كردن اين فرآيند كل عمليات به بخش خصوصي واگذار شده است.
استفاده از IT و الگوي مصرف كشور
در بيان اهميت اصلاح الگوي مصرف با IT ارائه خدمات مختلف به صورت الكترونيكي از سوي دولت سفرهاي شهري را كاهش ميدهد و بسياري از مشكلات خدمات شهري حل ميشود.
يكي از نتايج فنآوري اطلاعات كاهش هزينهها، افزايش سرعت و دقت و پايش سريع اطلاعات در انجام مسايل اجرايي دانست اگر از دفاتر الكترونيكي استفاده و دولت الكترونيكي به صورت كامل و صحيح پياه شود. ميزان مصرف به طور بهينه و با بهرهوري بالا اصلاح خواهد شد. زير ساختهاي ايجاد شده براي استفاده از فنآوري ارتباطات و اطلاعات گام خوبي است كه ميتواند در سال 88 با هدف اصلاح الگوي مصرف توسعه يابد تا دسترسي به اينترنت براي ارائه خدمات بيشتر و بهتر در سطح گستردهاي از كشور ايجاد شود و براي رسيدن به اين مهم حمايتهاي دولت از بخش خصوصي ضروري به نظر ميرسد.
اصلاح الگوي مصرف حذف بودجه نيست.
تأثير فنآوري اطلاعات در تحقق نامي كه مقام رهبري براي سال 88 در نظر گرفتهاند آن قدر از سوي كارشناسان تأكيد شده است كه ترس از حذف بودجه IT يكي از دغدغههاي فعالان حوزه به ويژه در سال جديد است فنآوري اطلاعات مظلوم واقع شده و اصلاح الگوي مصرف در حوزههاي مختلف نبايد به حذف بودجه IT در ارگانهاي دولت منتبح شود زيرا نبايد مصرف نكردن را با درست مصرف كرد اشتباه گرفت گفت: اصطلاح الگوي مصرف با درست هزينه كردن امكان پذير ميشود. بعد از نامگذاري سال 88 به عنوان اصلاح الگوي مصرف به عقيده برخي مسئولان آنچه اهميت دارد كم كردن هزينهها به هر طريق ممكن است.
هزينه كردن در حوزه فنآوري اطلاعات توجيه اقتصادي دارد زماني هزينههاي صرف شده در اين حوزه نتيجه مثبت ميدهد كه با نگاهي دقيق به اهداف و پروژهها و تهيه زيرساخت شبكههاي ارتباطي امن ايجاد كرد و به اين ترتيب اميدوار بود از هزينههاي غير ضروري كه وقت افراد جامعه از مهمترين آنهاست جلوگيري ميشود حذف بودجه فنآوري اطلاعات و نبود زير ساخت و شبكههاي ارتباطي منافع ملت را تأمين نخواهد كرد. در جهاني كه با طبقه بندي اطلاعات با محوريت فنآوري اطلاعات امنيت بالا را تضمين ميكنند. نبود اين امنيت در كشورها هزينههاي بالايي در حوزه كشف جرم و حتي نگهداري از مجرمان ميطلبد.
بهرهگيري از فنآوري پاك با IT يكي از موضوعاتي است كه كارشناسان بر آن تأكيد دارند تا آنجا كه يك استاد دانشگاه گفت فنآوري پاك مفهومي بين رشتهيي است و رشتههاي مختلف دانشگاهي را به هم نزديكتر ميكند و با بهرهگيري از فنآوري اطلاعات اصلاح الگوي مصرف را در زمينههاي مختلف گسترش ميدهد.
اصلاح الگوي مصرف و اينكه فنآوري اطلاعات ابزاري است كه ميتوان با استفاده از آن در تمام حوزهها امور را بهينه كرد بهرهمندي از فنآوري پاك تنها با فنآوري اطلاعات ممكن خواهد بود. به طوري كه ميتوان روشن يا خاموش بودن لامپها و حرارت ساختمانها را هوشمند كرد و اين ميتواند صرفهجويي عظيمي را براي كشور به همراه داشته باشد.
بــعد از انقـــلاب com و رواج اجــــراي امور توسط اينترنت مفهوم جديدي به نام فنآوري پاك (clean tech) در دنيا در حال گسترش است. اين فنآوري در صرفهجويي در انرژي وحفظ محيط زيست از لحاظ تئوري مدرن شده و در بسياري از نقاط جهان به صورت بهرهبرداري از انرژي خورشيد و باد و غيره استفاده ميشود. به نحوي كه ايجاد ساختمانهاي سبز در جهان يكي از راه كارهاي صرفهجويي انرژي است كه با فنآوري پاك امكانپذير است.
انجام امور الكترونيكي از سوي دستگاههاي مختلف با هماهنگي و به صورت پيوسته و نه مقطعي و چينش مؤلفههاي اصلي بهرهمندي از فنآوري اطلاعات در كنار هم در برنامهاي زمانبندي شده ضروري است و اين در حالي است كه در حال حاضر به طور پراكنده كارهاي خوبي صورت ميگيرد.
تنها فنآوري كه مي تواند در راه رسيدن به مديريت صحيح با علم روز كمك كند تا بتوان اطلاعات را به موقع، دقيق و سريع در دسترسي باشد فنآوري اطلاعات است و به اين ترتيب ميتوان به اصطلاح الگوي مصرف صحيح نيز رسيد .
لزوم نظر خواهي از كارشناسان
بايد با نظر خواهي از كارشناسان IT درباره اين كه چطور ميتوان از پيچ و خمهاي زندگي مردم با فنآوري اطلاعات گذشت و آنها را در مسيري آسوده قرار داد، به راه حلهاي صحيح رسيد. رسانهها بايد به صحبتهاي كارشناسان بها بدهند و نتايج را به سمع نظر دولت برسانند به اين ترتيب دولت ميتواند بخشي از وقت و ذهن خود را به موضوع فنآوري اطلاعات اختصاص دهد.
البته با فرهنگسازي ميتوان درست مصرف كردن را نهادينه كرد اما اجراي طرحهاي فنآوري اطلاعات محورهمچون شهر الكترونيك، دولت، آموزش الكترونكي سلامت و تجارت الكترونيكي با همكاري وزارتخانههايي چون ICT ميتواند باعث كاهش مصرف در تمام زمينههاي مطرح شده باشد با ايجاد زير ساختهاي اساسي به گونهاي كه برآورنده نياز براي برقراري ارتباط امن و سريع باشد ميتوان از فنآوري اطلاعات به عنوان كاتاليزور در ارائه خدمات و سرويس به كار بردن نام برد.
ايجاد دولت الكترونيكي نيبز اتفاق مثبتي است كه ميتواند بسياري از هزينهها را از سوي دولت و نيز براي مردم كاهش دهد. اما بايد تمام فعاليتهاي اين حوزه تجميع شود.
بهينهسازي مصرف انرژي
در كشور ما بخش عمده سرمايهگذاري مربوط به تأمين برق در ساعات اوج مصرف است. بيشترين سهم مصرف برف در ساعات اوج مصرف مربوط به مشتركين خانگي (حدود 47 درصد) و بخش عمدهاي از آن مربوط به مؤلفه روشنايي است و پرمصرفترين وسيله در اين بخش لامپهاي 100 وات و 60 وات رشتهاي معمولي و شمعي ميباشند.
اساس كار لامپهاي رشتهاي معمولي به گونهاي است كه بخشي عمده برق مصرفي آنها به گرما تبديل شده و تنها بخش كوچكي از آن (حدود 10 درصد) به روشنايي تبديل ميگردد.
اين خصوصيت بويژه در ماههاي گرم، باعث افزايش مصرف سيستمهاي سرمايش نيز خواهد شد.
از آنجايي كه نور دهي يك لامپ 20 وات كم مصرف، معادل يك لامپ 100 وات رشتهاي معمولي است در صورت تعويض يك لامپ رشتهاي با يك لامپ كم مصرف كه بطور متوسط 4 ساعت در شبانه روز روشن است طي يك سال در حدود 120 كيلو وات ساعت صرفهجويي انرژي شده و معادل 18000 ريال از هزينه مصرف برق كاسته خواهد شد كه احتساب طول عمر لامپ كم مصرف (8000 ساعت = 4 سال) در مجموع بيش از 70000 ريال نفع اقتصادي داشته و از چندين بار تعويض لامپ رشتهاي نيز جلوگيري ميشود. پس ميتوان گفت كه انرژي برق يكي از نعمتهايي است كه در اختيار بشر قرار گرفته است و هر زمان كه اراده كند ميتواند تنها با زدن يك كليد به آن دسترسي پيدا كند.
سهولت دستيابي به برق سبب ميشود اين فكر در انسان تجلي پيدا كند كه اين انرژي بدون زحمت و صرف هزينه توليد گشته و در اختيار وي قرار مي گيرد در حالي كه مصرف بيرويه برق علاوه بر هدر دادن هزينههاي گزاف توليد برق در سطح ملي باعث افزايش چشمگير هزينه خانوار و قطعي برق نيز ميگردد بنابراين آشنايي با اصول صحيح مصرف برق امري ضروري و لازم به نظر مي رسد.